Ανδρόμαχος ο Κρης. Ιατρική και εξουσία στα χρόνια του Νέρωνα (μετάφραση Στέλιος Αδαμάκης)

Η παρούσα εργασία εντάσσεται σε ένα ευρύ πεδίο έρευνας, εκείνο της Ιατρικής της Αυτοκρατορικής περιόδου της Ρώμης, θέμα επίκαιρο στην όλη συζήτηση περί Αρχαίας Ιστοριογραφίας λόγω και της στενής σύνδεσής της με παράλληλες και βασικές μεθόδους έρευνας, όπως τις σχέσεις ανάμεσα σε κοινωνικές δυναμικές και σε οικονομικές ωθήσεις, και ακόμη μεταξύ πολιτιστικής διάστασης και πολιτικής εξουσίας: ακριβώς εδώ, σε ένα λεπτό και συχνά ακαθόριστο διάστημα μεταξύ Ιατρικής και εξουσίας, τοποθετείται η μορφή και το έργο του Ανδρόμαχου, με καταγωγή από το νησί της Κρήτης, αρχίατρου του αυτοκράτορα Νέρωνα. Το βιβλίο αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Τα πρώτα τρία ασχολούνται με το έργο του Ανδρόμαχου: αρχικά, με τη σύνθεση ενός πολυδύναμου φαρμάκου κατά των δηλητηριάσεων, εξαιρετικής αποτελεσματικότητας. Στο επόμενο, αναφέρονται οι φαρμακολογικά δραστικές ουσίες, συχνά σπάνιες και ακριβές, απαραίτητες για την παρασκευή του «θαυματουργού» αντίδοτου. Στο τρίτο, περιγράφεται το πυκνό και περίπλοκο πλέγμα συμφερόντων –πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών–, όπως αυτό εμφανίζεται στο κείμενο του Ανδρόμαχου και που ταυτόχρονα επηρεάζει τη στάση του Νέρωνα εντός της αυλής του, καθώς και απέναντι στην επαρχία Κρήτη-Κυρηναϊκή, καθόλου συμπτωματικά πατρίδα του αρχίατρου. Ακολουθεί το τέταρτο, τελευταίο κεφάλαιο, με χαρακτήρα καθαρά προσωπογραφίας, με πρόθεση να δείξει πόσο ισχυρή και βαθιά ριζωμένη ήταν η ιατρική παράδοση σε μια νήσο που μεταξύ 3ου π.Χ. και 4ου μ.Χ. αιώνα υποδέχθηκε και φιλοξένησε πολλούς περίφημους γιατρούς, και στη συνέχεια γέννησε δικούς της, τόσο ικανούς ώστε να καταλάβουν θέσεις στην αυλή της Ρώμης, όπως ο Ανδρόμαχος και ο γιος του με το αυτό όνομα, αρχίατρος σχεδόν σίγουρα και εκείνος, στους αυτοκράτορες Φλάβιους.

This study is part of a broader field of research, namely the history of medicine during the Imperial period of Rome, a topic of current relevance in the broader discourse on Ancient Historiography due to its close connection with parallel and fundamental research methods, such as the relationships between social dynamics and economic forces, and even between cultural dimensions and political power: it is precisely here, in a delicate and often undefined space between medicine and power, that the figure and work of Andromachus, a native of the island of Crete and chief physician to Emperor Nero, are situated. The book is divided into four chapters. The first three are devoted respectively to the Andromachean poem on the preparation of an extraordinarily effective multi-purpose antidote, to the pharmacological components – often rare and costly – required to produce the ‘miraculous’ antidote, to the dense and complex web of interests – political, social, economic and cultural – that underlie Andromachus’s text and at the same time characterised Nero’s conduct, both within the court and towards the province of ‘Creta et Cyrenaica’, not coincidentally the homeland of the court physician. This is followed by a chapter, decidedly prosopographic in nature, which instead aims to highlight just how deep-rooted the medical tradition was on an island that, between the 3rd century BC and the 5th century AD, first hosted numerous illustrious physicians and later gave birth to professionals so highly regarded that they became court physicians, such as Andromachus himself or his son of the same name, almost certainly archiater to the ‘Flavian’ emperors.